ÇÖLYAK NEDİR?

ÇÖLYAK NEDİR?
Çölyak, buğday, arpa , çavdar, yulaf vb.tahıllarda bulunan gluten adlı proteine karşı ince bağırsağın hassasiyet göstermesi ile oluşan alerjik durumdur. Gluten alımı ile vücutta ince bağırsakta villus denilen küçük parmak şeklindeki (ince bağırsaktaki emilimi sağlayan) çıkıntılar düzleşmektedir.Dolayısıyla gerekli emilim sağlanamadığından ciddi sağlık sorunları ortaya çıkmaktadır. Genetik ve metabolik bir hastalıktır.
Çölyak hastalığının ağır, orta ve hafif formlarının olduğu bilinmektedir.Kesin tanı ancak deneyimli gastroenterolog tarafından yapılacak ince bağırsak biyopsisi ile konur.

Çölyak’ın başlıca belirtileri;
•   Karın ağrısı
•   Kronik ishal,
•   Aşırı kilo kaybı,
•   Büyüme geriliği vb.

Görülme sıklığı Türkiye’de yaklaşık olarak 1/200’dür.Hasta sayısı özellikle İrlanda (1/152) ve Türkiye’de diğer Avrupa ülkelerine göre daha fazladır. Her yaşta ortaya çıkabilmektedir.
Çölyak’ın günümüzdeki tek tedavisi ömür boyu glutensiz gıdalarla beslenmektir.

FENİLKETONURİ (PKU) NEDİR?
Kalıtım yolu ile geçen ve ilerleyici zeka geriliği yapan bir metabolizma hastalığıdır.
Fenialanin, proteinlerin yapı taşlarından olan önemli bir aminoasittir.Fenilketonuri hastalığında gıdalarla alınan fenilalanin ,vücutta fenialanin hidroksilaz enziminin tamamen veya yetersiz çalışmasından dolayı diğer bir aminoasit olan tirozine dönüştürülemez.Bu durumda fenilalanin kanda ve bazı dokularda birikir .Çocuklarda ileri dönüşümsüz zeka geriliğine,beyin hasarına yol açar.Bu nedenle yüksek protein içeren süt, et, yumurta vb. gıdalardan uzak durmaları gerekmektedir.
Yeni doğan çocuğun 48 saat içinde topuğundan alınan bir damla kanla fenilketonuri tespit edilebilmektedir.Bu zorunlu bir taramadır.İlk günlerde teşhis ve düşük proteinli diyet uygulaması ile çocuklarda zeka geriliği oluşumunun önüne geçilebilmektedir.

Fenilketonuri Başlıca Belirtileri:
•   4. ay civarında sinir sistemi belirtileri,
•   5-6. aylardan sonra belirgin zeka geriliği,
•   Akranlarından farklı olarak oturma, yürüme, konuşma gibi beceriler gelişemez.
En çok görüldüğü ülke Türkiye’dir.Türkiye’de görülme sıklığı 1/4000, Dünya’da görülme sıklığı 1/10000’dir.Türkiye’de yaklaşık olarak her yıl 350-400 bebek fenilketonurili olarak doğmaktadır.
Tedavinin genel prensibi gıda ile alınan fenilalanin miktarını azaltarak kan fenilalanin düzeyini normal sınırlar içerisinde tutmaktır.
Fenilketonurinin günümüzdeki tek tedavisi düşük proteinli gıdalarla beslenilmesidir.

Nesrin Terzi